Matchplay uitgelegd: holes winnen in plaats van slagen tellen

Matchplay is de oudste vorm van golf en tegelijk de vorm die de meeste beginners het minst begrijpen. Dat komt doordat bijna alles wat je over scoren hebt geleerd hier niet geldt. Je totaalscore doet er niet toe. Een 9 op één hole kost je precies evenveel als een 5. En je tegenstander mag je putt zomaar weggeven. In deze tip lees je hoe de telling werkt, welke regels afwijken van gewoon strokeplay, en waarom matchplay tactisch een compleet ander spel is.

Kort gezegd: bij matchplay speel je hole voor hole tegen één tegenstander. Wie een hole in de minste slagen doet, wint die hole. Wie na achttien holes de meeste holes heeft gewonnen, wint de match.

De telling: holes, geen slagen

Elke hole is een apart duel met drie mogelijke uitkomsten.

Je wint de hole als je hem in minder slagen doet dan je tegenstander, als je tegenstander de hole weggeeft, of als je tegenstander de algemene straf krijgt.

De hole is gedeeld (in het Engels "halved") als jullie hetzelfde aantal slagen nodig hebben, of als jullie samen afspreken hem als gedeeld te beschouwen. Dat laatste mag alleen nadat minstens één van jullie een slag heeft gemaakt op die hole.

Je verliest de hole in de omgekeerde gevallen.

Je noteert dus geen scores maar een stand. Die stand wordt uitgedrukt in het aantal holes dat je voorstaat.

De termen die je gaat horen

Die laatste vraagt om uitleg, want zo worden matchplay-uitslagen genoteerd. Sta je na hole 15 vier holes voor, dan zijn er nog drie holes te spelen en kan je tegenstander je onmogelijk nog inhalen. De match is dan afgelopen met 4&3, en je loopt naar het clubhuis.

Dormie is het spannendste moment in matchplay. Sta je drie voor met nog drie te spelen, dan kun je niet meer verliezen, maar wel nog gelijkspelen. Je tegenstander moet alle drie de resterende holes winnen.

Wanneer is de match afgelopen?

Zodra je meer holes voorstaat dan er nog te spelen zijn. Dat betekent dat matchplay-matches zelden op hole 18 eindigen. Ook een concessie van je tegenstander of een diskwalificatie beëindigt de match.

Staat het na hole 18 gelijk, dan wordt er in de meeste competities hole voor hole verlengd tot er een winnaar is, in dezelfde volgorde als de ronde. Sommige wedstrijdreglementen laten het gewoon op een gelijkspel eindigen. Kijk dat vooraf na.

Concessies: de putt die je weggeeft

Dit is het onderdeel dat matchplay zo sociaal maakt, en het bestaat alleen in deze spelvorm.

Je mag je tegenstander drie dingen weggeven:

• De volgende slag. Meestal een korte putt. "Die is goed." De tegenstander telt die slag wel mee in zijn score en pakt de bal op.
• De hele hole. Mag op elk moment, zelfs voordat de hole begonnen is.
• De hele match. Ook dat mag op elk moment.

Drie dingen om te weten:

1. Een concessie moet duidelijk zijn. Dat kan met woorden of met een gebaar, bijvoorbeeld door de bal van je tegenstander weg te tikken. Onduidelijkheid leidt tot ellende.
2. Een concessie is definitief. Je kunt hem niet terugnemen, en je tegenstander kan hem niet weigeren. Eenmaal gegeven is gegeven.
3. Je mag geen holes uitruilen om de match in te korten. Spreken jullie af om elkaar om beurten holes weg te geven zodat je eerder klaar bent, en weten jullie dat dit niet mag, dan volgt diskwalificatie.

Tactisch is dit interessanter dan het lijkt. Een korte putt weggeven op hole 3 kost je niets en levert goodwill op. Diezelfde putt níét weggeven op hole 17 zet je tegenstander onder maximale druk. Veel spelers geven de eerste paar korte putts weg en stoppen daar precies op het moment dat het spannend wordt.

Wat er anders is dan bij strokeplay

Hier zit de meeste verwarring, want een aantal regels werkt echt anders.

De straf is bijna altijd verlies van de hole

Waar je bij strokeplay twee strafslagen krijgt, verlies je bij matchplay de hele hole. Dat klinkt zwaarder, maar in de praktijk valt het mee: je verliest één hole, en de volgende begin je weer met een schone lei.

Volgorde van spelen is bindend

Bij strokeplay mag je ready golf spelen en is er geen straf voor spelen buiten je beurt. Bij matchplay ligt dat anders.

• Op de eerste tee wordt de eer bepaald door de loting, of anders door afspraak of loting ter plekke.
• Wie een hole wint, heeft de eer op de volgende tee. Bij een gedeelde hole behoudt degene die de eer had die eer.
• Daarna speelt steeds degene die het verst van de hole ligt.

Speel je toch buiten je beurt, dan krijg je geen straf, maar je tegenstander mag je slag annuleren en je opnieuw laten slaan. Dat moet hij direct doen, voordat een van jullie een volgende slag maakt. Annuleert hij, dan kan hij dat niet meer terugdraaien.

Dat is dus een tactisch wapen. Sla je buiten je beurt een prachtige bal, dan mag je hem overdoen.

Je moet eerlijk zijn over je aantal slagen

Je tegenstander mag op elk moment vragen hoeveel slagen je hebt gedaan, inclusief strafslagen. Geef je een verkeerd aantal en corrigeer je dat niet op tijd, dan verlies je de hole. Niet reageren op de vraag telt als het geven van een verkeerd aantal.

Dezelfde logica geldt voor straffen: krijg je een straf, dan moet je dat zo snel als redelijkerwijs mogelijk melden. Doe je dat niet, dan verlies je de hole. Zag je tegenstander zelf al dat je ontheffing nam, dan is er geen straf.

Jullie moeten samen de stand kennen

Van beide spelers wordt verwacht dat ze weten hoe de match ervoor staat. Zijn jullie het samen eens over een verkeerde stand, dan mag je die corrigeren voordat een van jullie afslaat op de volgende hole. Gebeurt dat niet, dan wordt die verkeerde stand de echte stand.

Klinkt streng, en dat is het ook. Noem de stand hardop op elke tee. Dat is niet alleen praktisch, het is ook wat er van je verwacht wordt.

Matchplay met handicap

Speel je tegen iemand van een ander niveau, dan verreken je de handicaps per hole via de stroke index op de scorekaart.

De gebruikelijke methode: de laagste handicap speelt van scratch, en de andere speler krijgt het verschil aan slagen, verdeeld over de holes met de laagste stroke index. Heb je handicap 28 en je tegenstander 18, dan krijg jij tien slagen: één op elk van de holes met stroke index 1 tot en met 10.

Op die holes vergelijk je dus je nettoscore. Een 6 op een hole waar jij een slag krijgt, is netto een 5.

Twee praktische punten:

• Meld je handicap voor de match. Geef je een te hoge handicap op en dat beïnvloedt het aantal slagen, dan volgt diskwalificatie. Geef je een te lage op, dan is er geen straf maar moet je die lagere handicap gewoon aanhouden.
• Je bent zelf verantwoordelijk voor het weten op welke holes je slagen krijgt. Kijk dat voor de start na op de kaart.

Hoe de stroke index werkt staat in Hoe lees je een scorekaart en in Hoeveel slagen krijg je mee: de slope rating uitgelegd.

Waarom het tactisch anders speelt

Dit is het leukste van matchplay, en de reden dat veel spelers het verkiezen boven strokeplay.

Een ramp kost je maar één hole. Sla je twee ballen out of bounds, dan pak je je bal op, geef je de hole weg en begin je fris aan de volgende. Bij strokeplay sleep je die 10 de hele ronde mee. Zie Out of bounds.

Risico nemen wordt rationeel. Sta je drie down met vier te spelen, dan heeft veilig spelen geen zin meer. Ga voor de vlag over het water. Je kunt niet meer verliezen dan die ene hole.

De situatie van je tegenstander telt mee. Ligt hij in de rough en jij op de fairway? Speel dan veilig naar het midden van de green. Ligt hij al op vier slagen en jij op twee? Dan hoef je geen enkel risico te nemen.

Volgorde geeft informatie. Wie het verst ligt, slaat eerst. Als jij die tweede slag hebt, weet je precies wat je moet doen.

Dit maakt matchplay ook een uitstekende vorm voor beginners in gemengd gezelschap: één slechte hole verpest je dag niet.

Varianten die je tegenkomt

• Singles matchplay: één tegen één, de standaardvorm.
• Four-ball: twee tegen twee, iedereen speelt zijn eigen bal, de beste bal van elk team telt per hole.
• Foursome: twee tegen twee, één bal per team en om en om slaan.
• Greensome: twee tegen twee, allebei afslaan, dan de beste afslag kiezen en om en om verder.

De Ryder Cup wordt in matchplay gespeeld, in singles, foursomes en four-balls. Zie De Ryder Cup uitgelegd.

Veelgestelde vragen

Telt matchplay mee voor mijn handicap? Meestal niet. Handicapregistratie loopt via qualifying rondes in strokeplay of stableford. Vraag het na bij je club, want er zijn uitzonderingen.

Wat als ik een hole opgeef, moet ik dan doorspelen? Nee. Je pakt je bal op en jullie lopen door naar de volgende tee. Dat scheelt veel tijd.

Mag ik mijn tegenstander advies vragen? Nee, dat is bij matchplay net zo verboden als bij strokeplay. Je mag wel informatie vragen die publiek is, zoals de afstand tot de vlag of waar een hindernis ligt.

Wat als we het niet eens worden over een regel? Speel de hole uit en vraag daarna een uitspraak aan de wedstrijdleiding. Doe dat wel op tijd, dus voordat je afslaat op de volgende hole.

Kan ik een concessie weigeren omdat ik de putt wil maken? Nee. Een concessie is definitief en kan niet worden geweigerd of teruggenomen.

Wat betekent "1 up" na achttien holes? Dat je met één hole verschil hebt gewonnen en de match dus tot de laatste hole duurde.

Probeer het een keer

Matchplay is de leukste manier om met iemand van een heel ander niveau te spelen, juist omdat handicapslagen per hole worden verrekend en één rampzalige hole je niet uit de wedstrijd haalt. Spreek het gewoon af op de eerste tee: holes tellen in plaats van slagen, en korte putts geven jullie elkaar tot het spannend wordt.

Bij Zalm Golf komen de verschillende spelvormen tijdens de Handicap 54-cursus aan bod, zodat je weet waar je aan begint als je voor het eerst met een clubwedstrijd meedoet. Lees ook Je eerste clubwedstrijd: stableford versus strokeplay.